Το 1614 ένας Γάλλος ευγενής, ταξιδεύοντας ως αξιωματικός του Μαξιμιλιανού της Βαυαρίας, εγκατέλειψε τον γερμανικό στρατό και αποσύρθηκε στον χειμερινό καταυλισμό της βαυαρικής στρατιάς, κοντά στην πόλη Ουλμ. Ηταν ο Ρενέ Ντεκάρτ (Ελληνικά: Καρτέσιος). Ο Ντεκάρτ ήταν τότε εικοσιτριών χρόνων και μελετούσε το «βιβλίο του κόσμου», αναζητώντας μια σοφία πιο εσωτερική από εκείνη που του είχαν διδάξει στο κολέγιο του Ανζού.

Τη νύχτα της δεκάτης Νοεμβρίου του 1614, ο Ντεκάρτ είδε ένα όραμα, που τον έκανε να αλλάξει τη ζωή του, δίνοντάς του έναν καθαρό στόχο. Το όραμα στην πραγματικότητα, ήταν τριπλό: Στο πρώτο είδε ότι προσπαθούσε να φτάσει στο κολέγιο, όπου σπούδαζε, αλλά ένας ισχυρός άνεμος τον εμπόδιζε. Στράφηκε για να χαιρετίσει κάποιον που περνούσε δίπλα του, αλλά ο άνεμος τον εκσφενδόνισε πάνω στον τοίχο του σχολείου. Κάποιος από το σχολείο του είπε πως ένας γνωστός ήθελε να του δώσει ένα δώρο.

Στο δεύτερο όραμα είδε ένα τρομακτικό όνειρο και όταν ξύπνησε, το δωμάτιό του έλαμπε από μια παράξενη ακτινοβολία και σειόταν από αστροπελέκια!

Στο τρίτο όραμα είδε στο τραπέζι του ένα λεξικό και μια ανθολογία λατινικής ποίησης, που ήταν ανοιχτή σε ένα ποίημα του Αυσόνιου, όπου είδε τον στίχο: «Τι μονοπάτι θα ακολουθήσεις στη ζωή;». Ενας ξένος του έδειξε έναν άλλο στίχο: «Είναι και δεν είναι».

Ποια είναι η εξήγηση των οραμάτων του Ντεκάρτ; Ο ίδιος ο φιλόσοφος είπε πως ο άνεμος που είδε ήταν ένα κακό πνεύμα. Το δώρο, ήταν η αγάπη του για τη μοναξιά που ένοιωθε να τον τραβάει τόσο. Οι αστραπές ήταν το πνεύμα της αλήθειας, που κατερχόταν και τον καταλάμβανε. Το λεξικό ήταν οι διάφορες επιστήμες συνοψισμένες σε μία. Το βιβλίο λατινικής ποίησης, ήταν η φιλοσοφία και η σοφία ενωμένες. Οι λέξεις «είναι και δεν είναι» σήμαιναν την αλήθεια και την πλάνη στην ανθρώπινη επιλογή και στην κάθε ξεχωριστή επιστήμη.

Σε εκείνη τη μυστηριακή ατμόσφαιρα της Ουλμ, ο Ντεκάρτ πήρε την απόφαση να ενώσει τις επιστήμες. Απέρριψε ό,τι είχε διδαχθεί, παραμέρισε τις αισθήσεις και κατηύθυνε τον νου του με επιμέλεια και ακρίβεια, έτσι ώστε μπόρεσε να χτίσει ένα νοητικό οικοδόμημα πιο καθολικό και αληθινό. Για το έργο του αυτό θεωρείται ο ιδρυτής της σύγχρονης φιλοσοφίας. Ο ακρογωνιαίος λίθος του συστήματός του είναι η φράση «Σκέπτομαι άρα υπάρχω».

Στρεφόμενοι στο παρελθόν, για να εντοπίσουν τη στιγμή που ο πολιτισμός μας έχασε την κεντρική του θέση στο Σύμπαν, μερικοί ιστορικοί σταματούν στον Καρτέσιο. Είναι αλήθεια πως ο Κοπέρνικος, ο Γαλιλαίος και ο Κέπλερ είπαν ότι η γη δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος και ότι περιστρέφεται γύρω απ’ τον ήλιο. Ομως το βέβαιο είναι ότι ο Ντεκάρτ αποφάσισε να απορρίψει όλα τα αντικείμενα, όλες τις αντιλήψεις, όλες τις αισθήσεις και να εισαγάγει ένα γραμμικό και σχηματικό κόσμο για χάρη της μαθηματικής λογικής. Αντικατέστησε το ηλιακό σύστημα του Κοπέρνικου με έναν άπειρο χώρο, ένα συμπαντικό άδειο δίχτυ από άξονες και σημεία που εκτείνεται προς όλες τις κατευθύνσεις.

Μιλώντας αλληγορικά, μπορούμε να δούμε όλα τα επιτεύγματα της εποχής μας, όπως ουρανοξύστες, σιδερένιες γέφυρες, ηλεκτρονικά κυκλώματα των μικροτσίπ, τεχνητοί δορυφόροι, σαν να ξεκινούν από το σπίτι του Ντεκάρτ στην Ουλμ και να εξορμούν προς το άπειρο. Τα εργαλεία της αφηρημένης σκέψης που ο Γάλλος φιλόσοφος σφυρηλάτησε, βοήθησαν την ανθρώπινη φυλή να κάνει αυτό που ήλπιζε εκείνος, δηλαδή να γίνουν οι άνθρωποι κυρίαρχοι της φύσης. Η αφηρημένη, μαθηματική σκέψη του, μας έφερε τέτοιο υλικό πλούτο και δύναμη, που κανείς δεν μπορούσε να φαντασθεί.

Ομως ενώ έχουμε κατακτήσει τη φύση, έχουμε χάσει τη θέση μας μέσα σ’ αυτή. Οι καρτεσιανές συντεταγμένες μπορούν να εντοπίσουν κάθε σημείο σε ένα δωμάτιο, π.χ. τη θέση ενός πίνακα ζωγραφικής στον τοίχο, αλλά δεν μπορούν να μας πουν τίποτε άλλο γι αυτό, όπως το θέμα του, την ηλικία του, τα αισθήματά μας όταν το κοιτάζουμε (άλλωστε τα αισθήματα αποκλείονται από το σύστημα του Καρτέσιου).

Οπωσδήποτε οι μαθηματικές συντεταγμένες μας χρειάζονται, αλλά όταν φτάνουμε στο θέμα του εσωτερικού μας κόσμου, μας εγκαταλείπουν στο σκοτάδι της άγνοιας. Η εσωτερική μας ζωή δεν έχει αλλάξει όσο η εξωτερική ζωή. Θέλουμε να είναι η ζωή μας ένα μυστήριο, αν και δεν είμαστε σίγουροι για το νόημά της.

Σήμερα, παρ’ όλο που ζούμε σε ένα πλέγμα συντεταγμένων, φτιάχνουμε αυτό το πλέγμα με γραμμές και σημεία προσωπικής και ατομικής σπουδαιότητας, σύμφωνα με τα δικά μας πρότυπα. Τα όρια της γειτονιάς μας είναι και τα όρια του κόσμου.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό να είμαστε στο κέντρο; Επειδή θέλουμε να έχει η ζωή μας κάποια θέση στο μεγάλο Σχέδιο. Θέλουμε οι πράξεις και τα έργα μας να έχουν κάποιο αντίκτυπο. Στην προοπτική της καθημερινής ζωής, το μόνο που μπορείτε να κάνετε είναι να κοσμήσετε το «Μικρό Σύμπαν» σας, προσφέροντας κάτι στην κοινότητά σας, στους γύρω σας, δίνοντας έτσι και ένα νόημα στη ζωή σας.

(Πηγή: Εγκυκλ. ΤΟ ΑΝΕΞΗΓΗΤΟ, Στανισλάο Λέπρι, Εκδ. ΩΡΙΩΝ)