(The Silk Road), Μάρτιος-Απρίλιος 2010

Η χώρα του Τζένγκις Χαν και του Ταμερλάνου (Timur), που καταλήφθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο τον 4ο αιώνα π.Χ.

(που κόπιασε αρκετά ώστε να καταλάβει την περιοχή, δίνοντας μάχες από κάστρο σε κάστρο).

Ένα ιστορικό καλειδοσκοπικό όνειρο με καραβάν σεράγια, μεντρεσέδες (=ιεροδιδασκαλεία), υπέροχους μιναρέδες, χάνια, χαμάμ, ιερά μαυσωλεία, σκεπαστά παζάρια και παλάτια δερβίσηδων, αστεροσκοπεία, ερήμους [ανάμεσα στους ποταμούς Ώξος και Ιαξάρτη (των Αρχαίων Ελλήνων)], στέπες, οάσεις, τη λίμνη Αράλη, νομάδες, πραματευτάδες, απίστευτα φολκλορικά καλλιτεχνικά δρώμενα, ένα πολύχρωμο μεθυστικό αλισβερίσι όλων των αισθήσεων και των παραισθήσεων, με σκηνές από την προ Χριστού εποχή, εντυπωσιακή πύλη προς τα νοσταλγικά μεγαλεία του παρελθόντος.

Κοσμογονική ιστορία (Απόσπασμα απ’ το βιβλίο μου “Uzbekistan”):

Από τα χανάτα των Μογγόλων έως το σημερινό απολυταρχικό καθεστώς:

Η περιοχή του σημερινού Ουζμπεκιστάν ήταν η αρχαία Περσική Επαρχία της Σογδιανής, που κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα καταλήφθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο και τον 8ο μ.Χ. αιώνα από τους Άραβες. Ενσωματώθηκε στην Μογγολική Αυτοκρατορία του Τζένγκις Χαν τον 13ο μ.Χ. αιώνα και του Ταμερλάνου (Timur) κατά τον 14ο μ.Χ. αιώνα. Η ονομασία Ουζμπέκοι οφείλεται μάλλον στον Χαν Ουζμπέκ, τον μουσουλμάνο αρχηγό των Τατάρων της επονομαζόμενης Χρυσής Ορδής. Οι Ουζμπέκοι προέρχονται από διάφορους μογγολικούς πληθυσμούς, οι οποίοι έφτασαν στην κεντρική Ασία τον 13ο αιώνα. Τον 16ο αιώνα ιδρύθηκαν τα χανάτα της Μπουχάρα και της Χίβα, ενώ κατά τον ίδιο αιώνα ιδρύθηκε και το χανάτο της Κοκάνδης.

Κατά το β’ μισό του 19ου αιώνα άρχισε η εισβολή των Ρώσων στην περιοχή, η οποία ολοκληρώθηκε με την κατάληψη του χανάτου της  Κοκάνδης το 1876.
Το 1917 κυριάρχησαν σε τμήματα του Ουζμπεκιστάν οι Ρώσοι μπολσεβίκοι.

Μετά την αντίσταση που προέβαλαν οι τοπικές δυνάμεις, οι Λευκοφρουροί και το βρετανικό εκστρατευτικό σώμα, η σοβιετική εξουσία αποκαταστάθηκε εκ νέου το 1919 και, από το 1925, η Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Ουζμπεκιστάν αποτέλεσε συστατική δημοκρατία της Σοβιετικής Ένωσης.

Έτσι, η Δημοκρατία του Ουζμπεκιστάν ανήκε από το 1925 μέχρι το 1991 στην Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ), οπότε και ανεξαρτητοποιήθηκε.

Από τα χανάτα των Μογγόλων φτάσαμε, έτσι, αισίως στο σημερινό απολυταρχικό καθεστώς, που καταδυναστεύει τον Ουζμπέκικο λαό κατά τον πιο άθλιο τρόπο.

Πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν είναι η ΤΑΣΚΕΝΔΗ, η μεγαλύτερη πόλη της Κεντρικής Ασίας και η 4η της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, υπερσύγχρονη, με καταπληκτικό μετρό, καλλιτεχνικά δρώμενα περιωπής.

Εκεί απολαύσαμε με τη μούσα μου και μια ανεπανάληπτη όπερα.

Γνωριστήκαμε και δημιουργήσαμε φιλικές σχέσεις με απογόνους των συμμοριτών που πλημμύρισαν έκτοτε την Τασκένδη μετά την πανωλεθρία τους στην προδομένη τους πατρίδα.

Οι σπουδαιότερες ιστορικές μεσαιωνικές πόλεις του Ουζμπεκιστάν είναι: ΧΙΒΑ, ΜΠΟΥΧΑΡΑ, ΣΑΧΡΙΖΑΜΠΣ, ΣΑΜΑΡΚΑΝΔΗ.

****************
Αντιγράφω από το ταξιδιωτικό μου ημερολόγιο μια μικρή περικοπή:

ΜΠΟΥΧΑΡΑ (BUKHARA) (2 & 3.4.2010).

Σήμερα (ξεκινώντας από τη Χίβα – Χίβα-Μπουχάρα 450 χλμ.) το πρόγραμμα περιλαμβάνει την εξερεύνηση της ερήμου Κιζίλ Κούμ (αντιγραφή από το… σουφλιώτικο κούμ’(ι) = άμμος!), με στόχο την άλλοτε θρησκευτική και καλλιτεχνική καρδιά της Κεντρικής Ασίας, τη μαγευτική Μπουχάρα.

Ο ήλιος είναι λαμπερός (εγώ την έβγαζα με το πουκάμισο, ακόμα και τις ψυχρές νύχτες της ερήμου – τι διάλο χειμερινός κολυμβητής είμαι!).
Αναχωρήσαμε χαράματα, γιατί ο δρόμος είναι δραματικός, στενός, γεμάτος λακκούβες και με όλα τα δεινά. Για τα 450 χλμ. Χίβα-Μπουχάρα χρειαστήκαμε 10 ολόκληρες ώρες!

Δια μέσου της Κόκκινης Ερήμου (κατ’ αντιδιαστολή από την Μαύρη Έρημο) είχαμε μια μοναδική ευκαιρία να ζήσουμε αυθεντικές εικόνες της κεντροασιατικής υπαίθρου, όπως τα γυμνά τοπία που κοσμούνται από νομαδικές σκηνές Τουρκομάνων, κοπάδια συμβατικής κτηνοτροφίας και καμηλών, διάσπαρτα κοντά στον ρου του Άμου Ντάρια (δηλ. του ποταμού Όξου του Μεγάλου Αλεξάνδρου), που είχαμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε από κοντά.

Φτάσαμε σούρουπο στη Μπουχάρα, καταλύοντας στο πολυτελές ξενοδοχείο Bukhara Palace, δυστυχώς μακριά από το κέντρο της πόλης, σε μια απαίσια και θεοσκότεινη περιοχή, όπως είναι και ολόκληρη η πόλη.

Το καλό είναι ότι η κυβέρνηση απαγορεύει στους μουεζίνηδες να μας ξυπνούν τις νύχτες με τους μουσουλμανο-αμανέδες τους.

UZBEKISTAN. Σαμαρκάνδη, 5.5.2010.

Ανυπόμονοι, πετάξαμε τις βαλίτσες μας και ορμήσαμε στο ιστορικό κέντρο της πόλης, κατευθείαν για τη διάσημη ΠΛΑΤΕΙΑ ΚΑΛΑΝ, που αποτελεί τον πόλο έλξης των ταξιδο-βαρεμένων και το σύμβολο της πόλης με το εντυπωσιακό της σύμπλεγμα, το τρίπτυχο ΜΙΝΑΡΕΣ ΚΑΛΑΝ (KALON MINARET – το απόλυτο σύμβολο της Μπουχάρας), ΤΖΑΜΙ ΚΑΛΑΝ (KALON MOSQUE) και ΜΙΡ-Ι-ΑΡΑΜΠ ΜΕΝΤΡΕΣΑ (MIR-I-ARAB MEDRESSA).

uzbekistan-01

Μπουχάρα, Πλατεία Καλάν, με το τρίπτυχο Μιναρές Καλάν, Τζαμί Καλάν και Μιρ-ι-Αράμπ Μεντρέσα.

Εδώ διαπιστώσαμε την τάση της ισλαμικής αρχιτεκτονικής να κατασκευάζει σύνολα «αντικατοπτριζόμενων» μνημείων, αφού η εντυπωσιακή είσοδος (aiwan) της μεντρέσας βρίσκεται ακριβώς απέναντι στην παρομοίου κάλλους, μεγέθους και λαμπρότητας είσοδο του τζαμιού, έχοντας ενδιάμεσα το ιδιόρρυθμης αρχιτεκτονικής τζαμί, που δεσπόζει της πόλης.

Το μυαλό μου πέταξε νοσταλγικά στη «Μέκκα της ισλαμικής αρχιτεκτονικής», στην ιστορική περσική πόλη Isfahan.

Εν τω μεταξύ νύχτωσε, οπότε θα συνεχίσουμε την επαύριον, με το φως της ημέρας.

Έχω ως κανόνα να βλέπω τις πόλεις και τα μνημεία τους, τόσο τη νύχτα με τον εκπληκτικό φωτισμό τους (όπως εν προκειμένω) όσο και την ημέρα. Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές εμπειρίες.

Εν τω μεταξύ νύχτωσε κι επισκεφτήκαμε ένα παρακείμενο «χαλάδικο»…

[…..].

Την επομένη έμεινα εμβρόντητος, κυρίως αντικρίζοντας να ξεδιπλώνεται στα πόδια μου μια ονειρική βιβλική πόλη. Η περιήγησή μας, αργότερα, στα πλακόστρωτα δρομάκια της, μας αποκαλύπτει όλη της την αύρα της εξωτικής Ανατολής, στην περσοσαρακινή της φυσιογνωμία.

Οικίες με βαριές, σκαλιστές πορτοσιές, στριμωγμένες ανάμεσα σε τζαμιά, μεντρεσέδες, χάνια, χαμάμ, καραβάν σεράι, μαυσωλεία, σκεπαστά παζάρια και παλάτια δερβίσηδων με υπέροχους μιναρέδες, με λείες επιφάνειες, καθαρή οβάλ γραμμή, διακοσμητικούς δακτυλίους και εμαγιέ επενδύσεις σε αποχρώσεις τιρκουάζ, λαδί, γκρι, μπλε και σμαραγδί.

uzbekistan-02

Πρωταγωνιστές Ουζμπέκικου θιάσου στη Σαμαρκάνδη:
Εγώ, ο δερβίσης της Σαμαρκάνδης και πασών των Ασιών, χάνος Κωνσταντής ο 13ος (με ούλα τα τσιαπράζια του), κατά την τελευταία μας (1001η) νύχτα (5.4.2010) με την εκλεκτή του χαρεμιού μου, την πολυαγαπημένη μου Μαρία –Σεχραζάτ.

Βλέπει κανείς και τις γραφικές τσιαϊκάνες (τεϊοποτεία), που πίνεις πράσινο τσάι, σταυροπόδι στο σοφρά, επάνω σε ένα σανίδωμα, τους υπαίθριους μικροπωλητές, σα μια θεατρική υπερπαραγωγή με γνήσια σκηνικά και με πρωταγωνιστές όλους τους φυσικούς κομπάρσους της ζωής.

Χίλιες και μια νύχτες, συμπυκνωμένες σε μικρή έκταση που υπήρξε σημαντικός κόμβος του Δρόμου του Μεταξιού, με ιστορικές αναμνήσεις ένδοξων ημερών.
Χαλάλι οι κόποι μας να προσεγγίσουμε δυσπρόσιτους προορισμούς σε κακοτράχαλα εδάφη…

[…..].

 

Κώστας Γλύστρας

Χαλάνδρι, 7.11.2019

Σ.σ.: Η παρούσα ανάρτηση αφιερώνεται στον εκλεκτό φίλο Αλέξη Ακρίτα, για την πολύτιμη συμβολή του για την απόλυτη επιτυχία του έξοχου αυτού κι ονειρεμένου οδοιπορικού.