versallies-mia-chrysi-fylaki-img-01

Η είσοδος το 1668 κατα την διάρκει της πρώτης ανακατασκευής (πίνακας του Pierre Patel)

Ήταν Αύγουστος του 1607 όταν ο νεαρός διάδοχος του γαλλικού θρόνου, ομελλοντικός Λουδοβίκος 13ος επισκέφθηκε το ειδυλλιακό δάσος των Βερσαλλιών.Ιδανικό για κυνήγι το πλούσιο σε βλάστηση και πανίδα λιβάδι παρακίνησε λίγαχρόνια αργότερα, τον βασιλιά πλέον Λουδοβίκο 13ο,να χτίσει ενακυνηγετικό καταφύγιο. Έτσι το 1623 οικοδομείται στην περιοχή ένα μικρόεπαρχιακό κυνηγετικό κατάλυμα χωρίς ιδιαίτερη πολυτέλεια ή αρχιτεκτονική αξία.

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-02

Το παλατάκι του Λουδοβίκου XIII στα 1660-64. (γκραβούρα του Israël Silvestre)

Το 1631 επιστρέφει για να το ξαναχτίσει αγοράζοντας παράλληλα και κομμάτι του λιβαδιού  και να θέσει τα θεμέλια για το πολυτελές και παγκοσμίως γνωστό πλέον παλάτι των Βερσαλλιών. Καθ’ όλη την διάρκεια της βασιλείας  του Λουδοβίκου του 13ου το μικρό αυτό παλατάκι χρησίμευε κυρίως ως ησυχαστήριο, μακριά από το πολύβουο και ζωηρό Παρίσι. Σπάνια φιλοξενούσε καλεσμένους και ακόμα και η σύζυγος του Άννα της Αυστρίας, δεν το επέλεγε για να καταλύσει και επέστρεφε τα βραδιά πίσω στο Παρίσι.

Ένα τεράστιο εργοτάξιο

Με την άνοδο του βασιλιά Λουδοβίκου του 14ου στο θρόνο, οι Βερσαλλίες από κυνηγετικό θέρετρο θα μεταμορφωθούν σε επίσημη κατοικία του βασιλιά και της Αυλής και ταυτόχρονα σε διοικητικό κέντρο όλης της χώρας. Αυτή η περίεργη και ριζική αποκέντρωση και μεταφορά όλης της κρατικής μηχανής εκτός Παρισιού έχει έναν πολύ σοβαρό και λειτουργικό ρόλο, πέραν της αγάπης και συναισθηματικής σχέσης του βασιλιά με το μέρος άλλα και της απέχθειας του νεαρού βασιλιά για το Παρίσι. Είχε στόχο τον απόλυτο έλεγχο πάνω στην κυβέρνηση και αυλή μέσω του περιορισμού τους στα συγκεκριμένα τετραγωνικά του παλατιού αλλά και των κτιρίων δορυφόρων του. Ταυτόχρονα την επιβολή ενός ασφυκτικά αυστηρού καθημερινού πρωτοκόλλου με καθημερινό πρόγραμμα και τελετουργικά. Ο βασιλιάς ήλιος ήταν το «επίκεντρο του σύμπαντος» αυτού με όλους τους «πλανήτες» να περιφέρονται γύρω του. Το νέο παλάτι των Βερσαλλιών  ήταν πράγματι μια χρυσή φυλακή. Η αυστηρή αυτή πυραμίδα εξουσίας θα αποτυπωθεί πολύ νωρίς ήδη από τααρχιτεκτονικά σχέδια του νέου κτηρίου εμπνευσμένα από τον ίδιο τον βασιλιά. Στο επίκεντρο του νέου συγκροτήματος κτηρίων ήταν το παλιό παλατάκι του Λουδοβίκου του 13ου ανακαινισμένο πλέον σε ένα πολυτελές μπαρόκ γαλλικού τύπου παλατι με άπλετο μάρμαρο ρωμαϊκά μπούστα και χρυσοποίκιλτα κάγκελα (Cour de Marbre). Στην κεντρική πτέρυγα  βρίσκονταν τα διαμερίσματα τουβασιλιά, το επίκεντρο της προσοχής αλλά και κέντρο επιχείρησης του κρατικού μηχανισμού. Ο Λουδοβίκος μαζί με τους καλλιτέχνες Le Vau, Le Brun και Le Nôtre, που είχαν ήδη επιμεληθεί το εντυπωσιακό Vaux-Le-Vicomte έθεσε ως στόχο να δημιουργηθεί το πολυτελέστερο και ομορφότερο παλάτι του κόσμου. Σε μια περίοδο 30 ετών έως και 30,000 εργάτες θα εργάζονταν για να ολοκληρώσουν αυτό το όραμα.Το κεντρικό κομμάτι επεκτάθηκε ακολουθώντας έναν ιταλικό αρχιτεκτονικό ρυθμό δημιουργώντας μια νέα πλατεία ( Cour Royale) με επικεφαλής τον Jules Hadouin – Mansarat που επέβλεψε το σύνολο των επεκτάσεων και αλλαγών και δημιουργησε ενα παλάτι απο τις «Χίλιες και μία Νύχτες». Ο υπουργός οικονομικών Colbert θα προσπαθήσει να αποθαρρύνει τον βασιλιά με επιχείρημα πως το όραμά του είναι τρομερά κοστοβόρο για το ταμείο του κράτους αλλά μάταια. (το κόστος το 1684 πλησίασε τα 8 εκ. φράγκα). Σε απάντηση ο βασιλιάς διοργάνωσε έναν  εξωφρενικά ακριβό εορτασμό, επισήμως προς τιμήν της συνθήκης του Άαχεν, άλλα στην πραγματικότητα προς τιμήν της νέας του ερωμένης Madame de Montespan. Το κτίριο συνέχιζε να επεκτείνετε καθ’ όλη την διάρκεια της βασιλείας του. Δεν μπορεί όμως να παραβλέψει κανείς το κόστος σε ανθρώπινες ζωές πέραν του κόστους σε χρήμα και ασήμι. (περί τα 2 Δις δολάρια). Χιλιάδες από τους 30,000 εργάτες που δούλευαν εκεί πέθαναν από το κρύο την πείνα και την αρρώστια.

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-03

Engraving by Pierre Aveline l’ancien. Versailles, châteaux de Versailles et de Trianon, (INV.GRAV 92). © RMN-Grand Palais (Château de Versailles)

«Το μικρό χωριό των Βερσαλλιών που δεν είχε παρά μια χούφτα από σπίτια το 1661 είχε μετατραπεί το 1713 σε “ville nouvelle” με 45,000 μόνιμους κατοίκους. Κανένα σπίτι δεν επιτρεπόταν να ξεπερνά σε ύψος το παλάτι (κανονισμός που υπάρχει και σήμερα)  και συνδεόταν με το Παρίσι  με  άλογα, άμαξες, και φορτία που πήγαιναν και έρχονταν αδιάκοπα. Υπήρχαν αυστηροί κανόνες. Οι υπουργοί και υψηλοί αξιωματούχοι έμεναν στις βόρειες και ανατολικές πτέρυγες κοιτώντας προς τους κήπους ενώ α διαμερίσματα της “αυλής” κοιτούσαν προς το χωριό. Ταυτόχρονα το άγριο λιβάδι γύρω από το κτίριο θα αρχίσει να διαμορφώνεται σε εντυπωσιακούς γεωμετρικούς κήπους με πρωτοποριακούς πίδακες. Στην έκταση θα προστεθούν και δυο τεχνητά κανάλια.»

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-04

Κυνήγι στις Βερσαλλίες c. 1700 του Jean – Baptiste Martin © Royal Collection Trust

«Λάτρης των ψηλών δένδρων, ο βασιλιάς διάλεξε προσωπικά πεύκα, λεύκες και πλατάνια που συγκέντρωσε από όλητην Γαλλία, Φλάνδρα και Ιταλία. Το ίδιο αγαπούσε και τα λουλούδια, ιδιαίτερα αυτά με ισχυρό άρωμα.Ο Κηπουρός του Le Bouteux ήταν πάντα σεαναζήτησή σπάνιων αρωμάτων για να ευχαριστήσει τον βασιλιά. Παρόλο που δεν υπάρχει κάποιο πορτρέτο του με φόντο τα μονοπάτια των Βερσαλλιών δεν είναι δύσκολο να τον φανταστεί κανείς ντυμένο με μπροκάρ και δαντέλα και με το καπέλο του πάνω στην εντυπωσιακή περούκα του καθώς θαυμάζει τα συντριβάνια, παρτέρια και κανάλια για τα οποία είχε φέρει γόνδολες από την Βενετία. (…) Ο Le Nôtre δεν σχεδίασε απλώς έναν κήπο αλλά μια μπαρόκ πόλη γεμάτη εκπλήξεις έτσι ώστε η αστείρευτη φαντασία του βασιλιά να βρεί ένα σκηνικό για να στήσει τις πιο όμορφες γιορτές στο κόσμο. Για να φτιάξει μια πόλη από τον περιβάλλοντα  χώρο ο αρχιτέκτονας διαμόρφωσε το φυσικό περιβάλλον σαν μια θεατρική σκηνή. Χρησιμοποίησε εφέ διαφόρων ειδών με κουρτίνες δένδρων και μικρά δενδρύλια όλων των ειδών .Σε όλη την έκταση ήταν τοποθετημένα αγάλματα με μυθολογικούς ήρωες,πισίνες, συντριβάνια και λαβύρινθοι. Γέμισε με νερό το μεγάλο κανάλι και έφτιαξε ένα στόλο από πολεμικά πλοία μινιατούρες για να παιρνούν τον χρόνο τους  οι ευγενείς και ο βασιλιάς. Τους ονόμαζαν τους «κήπους της λογικής και ευφυΐας».»

The Worlds Greatest Royal Palaces / Marcello Morelli Μετ. Θάνος Αγγελης

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-05

Η ανατολική πλευρά του κεντρικού κτιρίου το 1680 του Adam Perelle

Η ανατολική πλευρά του κεντρικού κτιρίου 670 μέτρων που έβλεπε προς τους κήπους διακοσμήθηκε με πέτρα και μάρμαρο, κίονες ιωνικού ρυθμού. Το ίδιο κτίριο θα συνεχίσει να επεκτείνεται και να αναδιαμορφώνεται μέχρι το 1780 ανάλογα μετην εποχή, τον βασιλιά και τις ανάγκες.

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-06

Η ανατολική όψη στα 1674. Το μεγάλο μπαλκόνι θα αντακαταασταθεί αργότερα απο την Αίθουσα των Κατόπτρων

Αίθουσα των Κατόπτρων (Galerie des Glaces)

Στα τέλη του 17ου αιώνα το μεγάλο μπαλκόνι της ανατολικής όψης θα κλείσει και στην θέση του θα δημιουργηθεί το διασμημότερο δωμάτιο του παλατιού απο την Αίθουσα των Κατόπτρων. Η αίθουσα αυτή βρίσκεται πίσω άπο την κρεβατοκάμαρα του βασιλιά και αποτελεί τον κεντρικό κορμό του πρώτου ορόφου του κτιρίου συνδέοντας τα διαμερίσματα της βασίλισσας και του βασιλιά. Αποτελείται από 17 αψιδωτούς καθρέπτες σε απόλυτη αντιστοιχία με τα αψιδωτά παράθυρα που έβλεπαν στους κήπους. Οι καθρέπτες τον 18ο αιώνα ήταν από τα πολυτελέστερα υλικά που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν. Πέρα από το άπλετο φως και την εντυπωσιακή θέα, η αίθουσα ήταν γεμάτη από ασημένια διακοσμητικά αντικείμενα και έπιπλα, όπως ο μοναδικός ασημένιος θρόνος του Λουδοβίκου. Ήταν επίσης επενδεδυμένος με πολύχρωμες τοιχογραφίες με αλληγορίες από τις μάχες του βασιλιά. Η τεράστια αίθουσα εξυπηρετούσε τις μεγάλες γιορτές και εκδηλώσεις και ήταν φτιαγμένη για να εντυπωσιάζει τους ξένους πρεσβευτές και καλεσμένους.

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-07

Υποδοχή του Δόγη της Γένοβας 15 Μαίου 1685 του Claude-Guy Hallé

Η ζωή στο νέο παλάτι

Η ζωή στις Βερσαλλίες δεν ήταν όσο εύκολη και ειδυλλιακή έδειχνε. Ο Λουδοβίκος αρχικά θέλοντας να ελέγχει την αυλή και τους ευγενείς τους προσκάλεσε να έρθουν και να μείνουν στο νεόδμητο και προς διαμόρφωση παλάτι. Με αυτόν τον τρόπο θα αποκτούσαν την εύνοια του και θα επωφελούνταν από την συνεχή τους συμβίωση με τον μονάρχη.Ο βασιλιάς με αυτόν τον τρόπο εξασφάλιζε τον έλεγχο πάνω σε φίλους και εχθρούς και την αδιαμφισβήτητη εξουσία του. Όσοι αρνούνταν να συμμετάσχουν στο μεγάλο του σχέδιο του κινούσαν την υποψία και έχαναν αυτομάτως την εύνοια του. Η ζωή στο παλάτι δεν ήταν εύκολη. Τα διαμερίσματα των νέων ενοίκων ήταν λιγότερο ευρύχωρα και πολυτελή από τα μεγάλα τους παλάτια και κάστρα. Οι διάδρομοι μύριζαν ουρά και κόπρανα, λόγω απουσίας αποχετευτικού  συστήματος και τουαλετών αλλά και λόγω των πολλών νέων ενοίκων που πολλοί εξ αυτών τα πρώτα χρόνια έμεναν σε προσωρινά , αναμένοντας την ολοκλήρωση των επεκτάσεων. Ο βασιλιάς αναγκάστηκε να απαγόρευσει την ούρηση στους διαδρόμους και διέταξε να διακοσμηθούν με πορτοκαλιές για να αφοριστεί η μυρωδιά που αναδυόταν. Παράλληλα τα τεράστια σε μέγεθος δωμάτια της βασιλικής οικογένειας ήταν αδύνατο να θερμανθούν ειδικά του χειμερινούς μήνες γεγονός που οδήγησε τους διαδόχους να μεταφερθούν σε άλλες πτέρυγες αναδομώντας το εσωτερικό και δημιουργώντας πιο μικρούς, λειτουργικούς και ιδιωτικούς χώρους.

«Από εκείνη την στιγμή το πολυτελές παλάτι 13 μίλια από το Παρίσι έγινε το πιο ιδιαίτερο ” ville royale” στον κόσμο. Δέκα χιλιάδες αυλικοί ( πέντε χιλιάδες από αυτούς ευγενείς)  έτρωγαν εκεί κάθε μέρα γύρω από τον βασιλιά τον οποίο έλουζαν με φιλοφρονήσεις  και τιμές.και αυτός από την πλευρά του τους άνοιγε τις πόρτες και τους προσέφερε χορούς, παίγνια και “ψυχαγωγία”.»

The Worlds Greatest Royal Palaces / Marcello Morelli Μετ. Θάνος Αγγελης

Παράλληλα το αυστηρό πρωτόκολλο που επέβαλε ο Λουδοβίκος έκανε την ζωή στο παλάτι ασφυκτικά ελεγχόμενη και προβλέψιμη. Όλη η ζωή του παλατιού ρυθμιζόταν γύρω από την καθημερινότητα του μονάρχη από το πρωί που ξυπνούσε (levee) μέχρι το βράδυ που έπεφτε για ύπνο(coucher) . Όλες αυτές οι καθημερινές διαδικασίες μετετράπησαν σε τελετουργικά με τους ευγενείς να συμμετέχουν σύμφωνα με το πόσο ευνοϊκά τους έβλεπε ο Λουδοβίκος. Το πρωινό ντύσιμο ξεκινούσε με την συμμετοχή των κοντινών συγγενών, και των αυλικών  ακολουθώντας βαθμό ευγενείας και εύνοιας. Οι ώρες του φαγητού της βασιλικής οικογένειας παρουσιάζονταν ως άλλη παράσταση όπως ακριβώς και του ύπνου και καλλωπισμού.

 

Από την καθημερινότητα του παλατιού δεν έλειπαν οι μεγάλες και εντυπωσιακές γιορτές με άφθονο φαγητό και ποτό άλλα και ο αχαλίνωτος τζόγος. Ο βασιλιάς ως δεινός χορευτής μπαλέτου και λάτρης τους θεάτρου και της όπερας μετέφερε όλη αυτήν την θεατρικότητα στην καθημερινότητα του. Όλα ήταν προς παρουσίαση και όλα έπρεπε να λάμπουν . Η μόδα, το πρωτόκολλο, η συμπεριφορά, η διακόσμηση, οι γιορτές και τελετές συνέθεταν μια μεγαλειώδη παράσταση σε καθημερινή επανάληψη. Τίποτα δεν ήταν ιδιωτικό στις Βερσαλλίες και ο βασιλιάς ήξερε που βρισκόταν και τι έκανε ο καθένας ανά πάσα στιγμή.

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-08

Η κεντρική είσοδος του παλατιού του Jean-Baptiste Martin

Οι τελετές αφίξεως ξένων πρεσβευτών και μοναρχιών δεν ηταν λιγότερο εντυπωσιακές. Με επίκεντρο την μεγάλη σκάλα των πρεσβευτών στην οποία γίνονταν οι επίσημες τελετές αφίξεων με κάθε μεγαλοπρέπεια.

versallies-mia-chrysi-fylaki-img-09

Μακέτα τη «Σκάλας των Πρεσβευτών» που δεν υπάρχει πλέον σε αυτήν την μορφή.

Οι Βερσαλλίες θα συνεχίσουν μέχρι την Γαλλική Επανάσταση να είναι το επίκεντρο της πολιτικής και άρχουσας τάξης. η Γαλλία θα μετατραπεί υπό την καθοδήγηση και ολοκληρωτική διακυβέρνηση του Λουδοβικου 14ου  σε ένα έθνος, με έναν αδιαμφισβήτητο μονάρχη και το παλάτι θα συνεχίσει να λειτουργεί με αυτήν την λογική στην σκιά του βασιλιά και με λίγες μεταβολές του αυστηρού πρωτοκόλλου  για πολλά ακόμα χρόνια. Θα γίνει σύμβολο τυραννίας, απολυταρχισμού και πλούτου από τους επαναστάτες και τον λαό.  Η Επανάσταση θα σημάνει το τέλος της λειτουργίας των Βερσαλλιών σαν οικία και διοικητικό κέντρο. Θα πουληθεί σε δημοπρασίες όλη η κινητή περιουσία της βασιλικής οικογένειας και τα έπιπλα του παλατιού και μετά από χρόνια θα σωθεί από την παρακμή και θα μετατραπεί σε μουσείο από τον βασιλιά Λουδοβίκο-Φίλιππο.

Κανένας Γάλλος μονάρχης ή αρχηγός κράτους μετά την επανάσταση δεν θα τολμήσει να χρησιμοποιήσει το παλάτι  των Βερσαλλιών σαν κατοικία ή διοικητική έδρα.

 

Θάνος Αγγελής

Σκηνοθέτης/ Παραγωγός

Διευθυντής Angelis Films Ltd

www.angelisfilms.com