Υδράργυρος, ο μοναδικός

Ενα περίεργο μέταλλο, που εύστοχα χαρακτηρίζεται «μοναδικό», είναι ο υδράργυρος. Περίεργο, γιατί είναι μέταλλο (αργυρόχρωμο), υγρό στη συνήθη θερμοκρασία, ιδιότητα στην οποία χρωστάει και το όνομά του (υδαρής άργυρος – υδράργυρος). Ο υδράργυρος απαντά σε μικρές ποσότητες στη φύση ως θειούχο ορυκτό, το κιννάβαρι, μια καφετιά σκόνη. Ο εκπληκτικός μετασχηματισμό αυτής της σκόνης, με ελαφρά θέρμανση, σε λαμπερό, υγρό μέταλλο, έκανε τους αιθεροβάμονες αλχημιστές να στηρίξουν επάνω του τις ελπίδες τους για τα άπιαστα όνειρά τους: την παρασκευή του ελιξιρίου της αθανασίας και της φιλοσοφικής λίθου. Η λίθος θα μετέτρεπε όλα τα μέταλλα σε χρυσό! Ευτυχώς αυτό δεν έγινε ποτέ και γλύτωσε η ανθρωπότητα από το μαρτύριο του βασιλιά Μίδα, που ό,τι έπιανε γινόταν χρυσός, ακόμη και το φαγητό του, με αποτέλεσμα να πεθάνει από την πείνα!

Με βάση τον υδράργυρο δεν παρασκευάστηκε ποτέ, ούτε και το ελιξίριο της αθανασίας, κοινό όνειρο των αλεξανδρινών, αλλά και των κινέζων αλχημιστών. Παρασκευάστηκαν όμως πολλά απολυμαντικά φάρμακα, όπως το σουμπλιμέ, μοναδικό τότε φάρμακο κατά της σύφιλης. Και για τις κυρίες, κρέμες για το πρόσωπο που εξαφάνιζαν, έστω και προσωρινά, τις ρυτίδες. Οταν ανακαλύφθηκαν οι τοξικές ιδιότητες του μετάλλου, όλα αυτά τα φάρμακα και οι κρέμες αποσύρθηκαν και …αφαίρεσαν από το ωραίο φύλλο την ελπίδα επιστροφής στη νεότητα.

Το λαμπερό μέταλλο έχει τη συνήθεια να αποθηκεύεται σε πολλά ζωτικά όργανα , όπως το ήπαρ, καταστρέφοντάς τα. Κυρίως εναποτίθεται στον εγκέφαλο, προκαλώντας διατάραξη της νευρικής ισορροπίας. Πιθανολογείται ότι έχει προκαλέσει τον θάνατο μεγάλων ερευνητών, όπως ο Πασκάλ, ο Φαραντέι, ο Μπερζέλιους κ. ά.

Στην Ιαπωνία, πριν από 60 περίπου χρόνια, ένα χημικό εργοστάσιο προκάλεσε μια μεγάλη περιβαλλοντική τραγωδία, ρυπαίνοντας με υδράργυρο την τροφική αλυσίδα, με τραγικά αποτελέσματα. Σήμερα, ακόμη και τα υδραργυρικά θερμόμετρα, αποσύρονται από την αγορά για τον κίνδυνο ρύπανσης από θραύση τους. Μάλιστα, αυτά τα θερμόμετρα, απαγορεύεται και να εισαχθούν σε αεροπλάνο, γιατί, αν σπάσουν, θα αντιδράσουν με το αλουμίνιο του αεροσκάφους και θα ανοίξουν οπή στο σκάφος, με ολέθρια – φυσικά – αποτελέσματα.

Τα κράματα του υδραργύρου με άλλα μέταλλα λέγονται αμαλγάματα. Τα σκούρα σφραγίσματα των δοντιών είναι αμαλγάματα. Εχουν εξαιρετικές μηχανικές ιδιότητες. Ενενήντα δευτερόλεπτα μετά την ανάμιξη των μετάλλων σχηματίζεται μια πλαστική μάζα. Σε πέντε λεπτά το αμάλγαμα έχει πήξει και σε δέκα λεπτά μπορεί να κοπεί. Σε δύο ώρες είναι τόσο ανθεκτικό που μπορεί να υποστεί τις σκληρές καταπονήσεις της μάσησης. Πηγαίνετε όμως άφοβα στον οδοντίατρό σας. Τα αμαλγάματα των σφραγισμάτων έχουν ελάχιστες ποσότητες υδραργύρου και δεν κινδυνεύετε καθόλου! Το «άφοβα» αφορά φυσικά μόνο τον υδράργυρο, όχι …τον τροχό του οδοντιάτρου!

 

ΦΙΛΙΩ ΝΟΜΠΕΛΗ

Πυρηνική Χημικός